Traditionele Chinese Geneeskunst in de moderne westerse samenleving

Als een medische behandeling pas begonnen wordt als iemand ziek is geworden, of wanneer men pas probeert de orde te herstellen als bet oproer is uitgebroken, dan is dat hetzelfde als wanneer iemand pas een bron gaat graven als hij al verzwakt is door dorst, of als iemand pas wapens begint te smeden als het gevecht al in volle gang is.
Uit: Nei Ching, standaardwerk van de Traditionele Chinese Geneeskunst

Acupunctuur is al duizenden jaren een vast onderdeel van de Traditionele Chinese Geneeskunst.Zij geneest ziekten of verlicht de klachten die een bepaalde ziekte met zich meebrengt. Het is bovendien een methode om ziekten te voorkomen. Acupunctuur vergroot de natuurlijke weerstand tegen ziekte, verhoogt de pijndrempel en vergroot de levenslust. Hoe dit bereikt kan worden en wat de filosofische achtergronden zijn van waaruit acupunctuur is ontstaan, wordt in deze brochure uiteengezet.

Mede gezien de ontwikkelingen in de gezondheidszorg en de plaats die acupunctuur daar nu inneemt en in de toekomst zal innemen, is het van belang om medici, patiënten en beleidsmakers een duidelijk beeld te geven van de betekenis van acupunctuur in de moderne westerse samenleving. In de visie van de Nederlandse Vereniging voor Acupunctuur is acupunctuur geen alternatief voor de moderne westerse medische wetenschap, maar een welkome aanvulling hierop. Deze brochure is bedoeld voor patiënten die vragen om duidelijke informatie over een voor westerlingen nog relatief 'nieuwe' geneeswijze.

Wanneer we in deze tekst spreken over 'de acupuncturist' dan bedoelen we daarmee nadrukkelijk een bij de N.V.A. aangesloten acupuncturist die onderworpen is aan kwaliteits-, opleidings-, en nascholingseisen.

Uitgangspunten bij een behandeling met acupunctuur

De Gele Keizer richtte zich op een dag tot T'ien Shih, een door God geïnspireerde leraar: "Ik heb gehoord dat in vroeger tijden de mensen wel meer dan honderd jaar oud werden en toch vitaal en actief bleven. Maar tegenwoordig bereiken mensen nog maar de helft van die leeftijd en zijn ze vaak helemaal verlieten. Komt dat doordat de wereld van generatie op generatie verandert? Of komt het doordat de mensen de wetten van de natuur verwaarlozen?"
Uit: Nei Ching

De westerse medische wetenschap  

De westerse medische wetenschap heeft zich, met name op het gebied van de chirurgie en het toepassen van geneesmiddelen, ontwikkeld tot een uiterst moderne en efficiënte wetenschap. Met microscopische precisie worden steeds meer geheimen van het lichaam en van de biochemische processen, die zich daarin afspelen, blootgelegd. De kennis op medisch gebied is enorm en breidt zich nog iedere dag uit.

Toch bestaat er bij een groeiend aantal patiënten een gevoel van onvrede, omdat de behandeling van hun klachten vaak beperkt blijft tot het bestrijden van de ziekte en haar symptomen en niet de a1gemene beleving van de zieke als uitgangspunt van behandeling neemt. Er is, ondanks alle vooruitgang, nog maar zo weinig bekend over de complexe wisselwerking tussen psychische en lichamelijke processen, dat de samenhang niet altijd wordt onderkend.

In de westerse medische wetenschap is er een duidelijke scheiding tussen het verrichten van medische ingrepen en het voorschrijven van medicijnen aan de ene kant en het verwijzen naar artsen, die zich met de geest bezighouden, aan de andere kant. We kennen dan ook een grote verscheidenheid aan specialisten: cardiologen, internisten, chirurgen, neurologen enz. enerzijds en psychiaters, psychologen en psychotherapeuten anderzijds. Omdat acupunctuur het welbevinden van de mens centraal stelt en de ziekte niet als een opzichzelfstaand fenomeen beschouwt, heeft deze behandelingswijze duidelijk een ander, holistisch, uitgangspunt, dat de mens in zijn veelvuldigheid als een eenheid ziet. In de opvatting van de N.V.A. gaat men uit van een synergiemodel, dat wil zeggen, een model waarin de traditionele Chinese geneeskunst samenwerkt met de westerse geneeswijze en waarin de nadruk gelegd wordt daar waar deze twee verschillende geneeswijzen elkaar aanvullen.

De visie van de Traditionele Chinese Geneeskunst  

Om een idee te geven van de indicaties, waarvoor een behandeling met acupunctuur geschikt is, staat in deze tekst een lijst van de meest voorkomende klachten die met acupunctuur verholpen of ten minste verlicht kunnen worden. Wij willen U er wel op attenderen, dat indicatielijsten in het algemeen te statisch zijn en nooit het volledige toepassingsgebied van de acupunctuur kunnen representeren.

Toen de Amerikaanse president Nixon in 1972 China bezocht, kregen hij en de hem vergezellende mensen een verbluffend staaltje van acupunctuur te zien. Zij zagen patiënten, die niet alleen wakker bleven tijdens een zware operatie, maar zelfs erbij praatten en lachten! En dat terwijl de 'verdoving' slechts bestond uit het plaatsen op punten in het lichaam, van enkele nietige naaldjes verbonden met een met zwakstroomgenerator.

Deze demonstratie maakte een diepe indruk op de Amerikaanse artsen en werd door de media over de gehele wereld uitgezonden. Het heeft de discussie en het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van acupunctuur in een stroomversnelling gebracht. Helaas kreeg de pijnbestrijding via acupunctuur hierdoor onevenredig veel aandacht en bleven andere aspecten van deze oude en unieke geneeswijze onderbelicht.

Misschien is nog wel het meest indrukwekkende aspect van de Traditionele Chinese Geneeskunst dat zij - tientallen eeuwen geleden - toen men in Europa nog afhankelijk was van druiden en tovenaars - al in staat was om het functioneren van het menselijk lichaam nauwkeurig te verklaren. Een van de standaardwerken die ook vandaag de dag nog geraadpleegd worden, is de Nei Ching (Huang Ti Nei Ching Su Wen), het klassieke boek over geneeskunde van de Gele Keizer om als westerling iets van die traditionele geneeskunst te kunnen begrijpen en enigszins vertrouwd te raken met de begrippen die de acupunturist hanteert, eerst iets meer over het klassieke Chinese denken.

Yin en Yang  

We spreken in de acupunctuur over een "gezond mens" als er harmonie is tussen yin en yang. Een langdurige verstoting van dit evenwicht kan leiden tot ziekten of krachten. De acupuncturist zal proberen dit evenwicht te herstellen.

In het logo van de Nederlandse Vereniging voor acupunctuur is het zogenoemde Yin-Yang teken afgebeeld. Dit staat voor twee tegengestelde krachten die elkaar in evenwicht proberen te houden. Volgens de traditionele Chinese wereldbeschouwing bestaat het universum uit een kringloop van (levens)energie. Deze energie wordt Qi of Chi genoemd. We vinden dit woord in de Chinese bewegingskunst Tai Chi, maar ook in het Japanse Aikido. Deze energie bestaat uit een negatieve en een positieve component, waarin Yin staat voor het donkere, de schaduw en Yang voor het lichte, de zon. Alles om ons heen, de dingen, onze gedachten en onze gevoelens zijn het resultaat van de wisselwerking van die tegengestelde krachten. De witte stip in het zwarte gedeelte van het Yin-Yangteken en de zwarte stip in het witte gedeelte geven aan dat iets nooit helemaal Yin en nooit helemaal Yang is. Het betekent ook, dat er een drang is om elkaar aan te vullen oftewel het zoeken naar evenwicht.

Als iemand emotioneel onder druk staat, kan bet zijn dat de harmonie tussen lichaam en geest verbroken wordt. De persoon raakt uit balans en wordt ziek. Andersom werkt het ook: als je ziek bent is je mentale conditie vaak ook niet al te best. Het is overigens niet zo, dat je meteen ziek wordt, als Yin en Yang een beetje uit hun evenwicht zijn. Stel U dreigt te laat te komen op een afspraak. Gehaast zoekt U naar de autosleutels, die nu net toevallig niet op de plek liggen, waar U ze gewoonlijk neerlegt. Wat gebeurt er dan allemaal? U begint snauwend en schreeuwend door het huis te rennen op zoek naar die verdraaide sleutels. U krijgt het warm, uw gezicht loopt rood aan en de hartslag neemt toe. In de acupunctuur noemen we dit Yang-gedrag: rennen, actie, spanning, energie. Dan besluit U om uw verstand te gebruiken. U gaat er even rustig bij zitten en probeert U te herinneren, waar U de sleutels gelaten kunt hebben. Het Yang-gedrag maakt plaats voor Yin-gedrag: rust, afstand, balans opmaken, nadenken. De balans komt in evenwicht en U vindt uw sleutels terug in een van de zakken van uw jas.

De energiehuishouding van het menselijk lichaam  

De Chinezen hebben al lang geleden ontdekt dat de energie die door het menselijk lichaam stroomt een ingewikkeld stelsel van kanalen volgt en dat in 24 uur een complete circulatie van die energie plaatsvindt. Er zijn twaalf hoofdkanalen of meridianen, die elk weer in verbinding staan met een orgaan in ons lichaam.
De energievoeding van dit circuit is afkomstig uit de organen, die weer afhankelijk zijn van wat iemand eet en drinkt, maar ook van hoe iemand leeft. Daarnaast bepalen ook erfelijke eigenschappen de energieproduktie, zodat het duidelijk zal zijn dat de energiehuishouding bij iedereen verschillend is. Hoe nu kan de acupuncturist te weten komen, hoe het met die energie is gesteld? Ook al hebben westerse medische onderzoeken aangetoond, dat de meridianen inderdaad bestaan, ze zijn voor het oog niet zichtbaar.

Om tot een juiste diagnose te komen, eventuele energieverstoringen op te sporen en ze ten goede te keren, gebruikt de acupuncturist een geheel andere manier dan in de reguliere geneeskunde gebruikelijk is.

De vijf elementen  

Naast het Yin-Yang beginsel in de oosterse filosofie kent het traditionele Chinese denken kent het traditionele Chinese denken nog een andere belangrijke theorie:

de Elementenleer (ook wet vijf fasen genoemd). Uitgangspunt van deze theorie is, dat alles voortdurend in beweging is Dat geldt voor de cyclus van de seizoenen, het ritme van de dag, moor ook voor het functioneren van de mens. In tegenstelling tot onze afspraak om over vier seizoenen te spreken, hanteren de Chinezen er vijf. Dit vijfde seizoen zouden wij nazomer noemen. Elk van deze seizoenen is verbonden met een element Hierbij valt niet te denken aan de scheikundige elementen, zoals die in de chemie zijn ontdekt en die keurig in het periodiek systeem der elementen zijn vermeld. De vijf elementen, waarmee de acupuncturist werkt zijn Metaal, Water, Hout, Vuur en Aarde. Naast deze vijf elementen hanteren de Chinezen nog een zesde element: het Keizerlijk Vuur. Dit element vormt een soort overkoepeling van de vijf elementen en werkt min of meer als een stabilisator russen de verschillende elementen.

Het element Metaal hoort bij de herfst, Water brij de winter, Hout komt overeen met de lente, Vuur met de zomer en Aarde staat voor de nazomer. Wanneer we deze elementen binnen de Yin-Yang theorie bekijken, dan zal duidelijk zijn dat lente en zomer bij Yang (veel energie) horen en herfst en winter bij Yin (weinig energie). De nazomer (aarde) bevindt zich in het midden. Het is een periode, die de groei van lente en zomer afsluit en de rust van de winter inluidt.

Binnen onze medische traditie komen we niet veel verder dan her onderkennen van begrippen als voorjaarsmoeheid en herfstdepressies:
De Chinese artsen gingen veel verder en hebben het functioneren van de mens in relatie tot de seizoenen en de biologische klok uitvoerig in kaart gebracht. De elementen uit de natuurlijke jaarlijkse cyclus corresponderen met de organen in het menselijk lichaam. Elke verstoring van de natuurlijke Cyclus - buiten of binnen het lichaam - zal een reactie oproepen van een tegengestelde kracht, omdat het evenwicht hersteld wil warden. Als we weten hoe dit proces in zijn werk gaat en als we weten waar deze kracht ten werkzaam zijn, dan kunnen we het lichaam helpen om het evenwicht sneller te bereiken. Dit is het basisprincipe van acupunctuur.

Energie en orgaanfuncties  

Heeft u het hart wel eens op de tong? Of kunt u vol vuur ergens over praten? Dan zult u vast ook wel eens iets op uw lever hebben. De Nederlandse taal kent een aantal uitdrukkingen die prima te plaatsen zijn in de elementenleer.

Om duidelijk te maken dat organen en energie bij elkaar horen, geven we graag een voorbeeld:
Mensen die last hebben van een ochtendhumeur komen s'morgens moeilijk op gang en zijn gauw prikkelbaar. Volgens de leer van de vijf elementen behoort de energie van de ochtend bij het element hout. De emotie die bij hout optreedt is boosheid of prikkelbaarheid. Het orgaan, dat daar weer bij hoort, is de lever. Door de energie van de lever in beweging te brengen zal de verstoring van het evenwicht worden opgeheven en krijgt de patiënt wellicht een heel andere kijk op her leven, omdat het opstaan niet meer zo'n moeite kost.

Zo staat elk element in relatie met een van de organen. De tabel toont hoe de verschillende verbindingen er uitzien. In de Nei Ching wordt elk orgaan vergeleken met een functionaris aan het keizerlijke hof, ieder met zijn eigen taak en verantwoordelijkheid. Het goed functioneren van het hof als geheel valt of staat bij het functioneren van ieder lid van de hofhouding.
De Lever-functionaris bekleedt hierin de post van generaal. Verantwoordelijk voor planning en organisatie kenmerkt de werkzaamheid van dit orgaan zich door het aanzetten tot actie. Verstoringen kunnen een funeste invloed op ons leven hebben. Vandaar dat de acupuncturist bijzonder aandachtig het functioneren van deze generaal zal analyseren.

Niets overtreft de heerlijkheid van de vijf smaken. Als de mensen aandacht besteden aan deze vijf smaken en ze goed met elkaar vermengen, zullen hun beenderen recht blijven, hun spieren soepel en jong, hun adem en hun bloed zal vrijelijk stromen, hun poriën zullen fijn van structuur zijn en bijgevolg zal hun adem en hun beenderstelsel met de gloed van het leven warden gevuld. Als de mensen bovendien nog zorgvuldig de juiste weg volgen alsof het een wet is, zullen ze een lang leven leiden.
Uit: Nei Ching

Voeding en Chinese kruidentherapie  

De Nei Ching besteedt ruime aandacht aan een juiste voeding. Een juiste voeding heeft ook weer te maken met het evenwicht tussen Yin en Yang en zelfs met her klimaat waarin iemand woont Een klimaat dat gekenmerkt wordt door hitte en droogte is een Yang klimaat. De mensen die hierin wonen zullen om een evenwichtige voedingsbalans te krijgen Yin-voedsel moeten gebruiken. Dit is voedsel dat van nature ook in deze gebieden thuishoort: ananassen, meloenen, sinaasappels, grapefruits en aubergines. In Nederland groeien deze vruchten niet en ze zullen dan ook met mate gegeten dienen te warden. Het is niet toevallig dat de wintertijd (Yin) vraagt om boerenkool met worst, een typisch voorbeeld van Yang- voedsel.
Kennis van de energieën van verschillende soorten voedsel draagt bij tot een uitgebalanceerd dieet waar de acupuncturist dankbaar gebruik van kan maken. Dit geldt ook voor her toepassen van Chinese kruiden.
De Chinese geneeskunst met kruiden heeft een traditie die ruim 2OOO jaar terug gaat. Dat de toepassing van Chinese kruidentherapie in het Westen pas zeer recent aan de orde is gekomen heeft alles te maken met de honderden soorten oosterse kruiden en evenzovele vaak zeer ingewikkelde recepten.
Pas na de tweede wereldoorlog is in China, Korea en Japan op uitgebreide schaal onderzoek gedaan naar de werkzaamheid van deze recepten. De farmaceutische en cosmetische industrie is hierbij vooral geïnteresseerd in het identificeren en isoleren van de actieve bestanddelen in de verschillende kruiden.